قیمت مصالح ساختمانی تحتتاثیر عوامل مختلفی قرار دارد که نوسانات بازار ارز تنها یکی از آنها است، تحریم و کاهش حجم واردات، قطعی برق صنایع، هزینههای تولید و حتی حجم عرضه در بورس نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند اما درصد هر کدام اندکی متفاوت است؛ از سال 1404 نیز تخریب برخی کارخانههای تولیدی مانند فولاد مبارکه به یکی دیگر از بازیگران این بازار تبدیل شد. تخمین قیمت انواع مصالح برای سازندهها اهمیت ویژهای دارد، چون میتوانند هزینه ساخت را برآورد کنند، بههمیندلیل نیز در این مقاله از بلاگ بیتهوم به بررسی تمامی عوامل موثر در قیمت میپردازیم تا علت نوسانات را بدانید.
عوامل موثر بر قیمت مصالح ساختمانی
مصالح ساختمانی طیف وسیعی از تولیدات کارخانههای داخلی و واردات را شامل میشوند و در نتیجه عوامل متعددی در تعیین قیمت آنها نقش دارند، در ادامه نحوه تاثیر تمامی بازیگران اصلی این بازار بررسی خواهد شد:
تورم
تورم یکی از مهمترین عوامل در تعیین قیمت مصالح ساختمانی است، تورم دورقمی که بهصورت رسمی اعلام شده است و تورمی سهرقمی که بازار آن را تجربه میکند بر هزینه تمامشده انواع مصالح مصرفی در ساختمان تاثیر دارد. اما این تمام ماجرا نیست، تورم کمشکن ایران در سالهای گذشته باعث شده تا هزینه نیروی انسانی و متخصصان حوزه ساختمان نیز افزایش پیدا کند.
با افزایش لحظهای قیمتها بهدلیل تورم افسارگسیخته، علاوهبر هزینه استخراج و واردات مواد اولیه، هزینه تولید نیز بسیار بیشتر از قبل شده است، در چنین شرایطی حتی اگر میزان تقاضا کم شود، قیمت بسیاری از مصالح ساختمانی کاهش نمییابد چون حداقل هزینه تولید افزایش یافته است؛ تورم در سال 1405 و بعد از پشتسر گذاشتن 2 جنگ، اکنون قابلکنترل نیست و گویی این تورم است که نبض بازار را در دست گرفته و قیمتها را تعیین میکند.
نوسانات ارز
قیمت مصالح ساختمانی امروز تنها وابسته به درصد تورم نیست و نوسالات ارز بهصورت مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت تاثیر میگذارد. برخی از این مصالح و تجهیزات وارداتی هستند یا مواد اولیه آنها در معادن ایران وجود ندارد، در این حالت، نرخ هر کیلوگرم ماده اولیه بر اساس قیمت روز و لحظهای دلار محاسبه میشود؛ بهاینترتیب قیمت نهایی را دلار و هزینههای واردات تعیین میکنند.
اما سوال اصلی اینجاست که چرا قیمت مصالح تولیدی داخل نیز با قیمت دلار افزایش مییابد و حتی اگر دلار پایین بیاید باز هم قیمتها کمتر نمیشوند؟
بخش مهمی از مصالح ساختمانی مانند تیرآهن و میلگرد، سیمان، گچ، قیر، تجهیزات برقی، سرامیک و بلوکهای پلیمری سقف در ایران تولید میشوند، اما تورم و نوسانات نرخ ارز هزینههای تولید را با افزایش دستمزد و هزینه هر ساعت کار دستگاههای گرانقیمت بالا بردهاند.
در این شرایط، تفاوتی ندارد از مصالح تولیدی داخل استفاده کنید یا کالاهای لوکس وارداتی بخرید، در هر صورت نوسانات غیرقابل پیشبینی دلار که بازیگر اصلی تمامی بازارهای ایران است، اجازه نمیدهد قیمتها تثبیت شوند و قیمت مصالح ساختمانی امسال بیشتر از سال گذشته افزایش مییابد.
نمودار زیر که به کابوسی برای تمامی سازندههای ملک تبدیل شده، نشان میدهد چطور جنگ از سال 1404 تا 1405 باعث رشد جهشی و بیمارگونه قیمت دلار در ایران شده است:
حجم تولید و واردات
با کاهش حجم تولید مصالح ساختمانی و واردات آنها بهدلایل مختلف، قیمت روز مصالح ساختمانی نیز بالاتر خواهد رفت، حتی اگر میزان تقاضا تغییری نکند، با کاهش میزان عرضه، قیمتها دستخوش تغییر میشوند؛ حجم تولید و واردات بهعوامل متعددی بستگی دارد که در ادامه بررسی خواهد شد:
مشکلات تهیه مواد اولیه
تحریمها کمر اقتصاد ایران را شکستهاند و تمامی راهکارها تاکنون به بنبست رسیدهاند، بنابراین وضعیت واردات مواد اولیه مصرفی هر روز وخیمتر میشود و بسیاری از صنایع تولیدی کشور با کمبود مواد اولیه مرغوب مواجه هستند؛ استخراج مواد اولیه از معادن ایران نیز با مشکلاتی مانند نیروی کار، تجهیزات مدرن و تکنولوژی روز روبهرو است.
تامین سوخت و انرژی کارخانههای تولیدی
یکی از عواملی که بهصورت غیرمستقیم بر قیمت مصالح ساختمانی 1405 و سالهای قبل تاثیر گذاشته، هزینه سوخت و انرژی کارخانههای تولیدی است. در سالهای گذشته و بهدلیل ناترازی انرژی، دولت در روزهای اوج مصرف برق، علاوهبر خانهها و شرکتها، سراغ کارخانهها نیز رفت تا با قطع چندینساعته برق مراکز تولیدی بتواند تعادلی در تراز انرژی ایجاد کند، اما مساله اصلی اینجاست که خوابیدن دستگاههای بزرگ و پُرمصرف کارخانهها معمولا هزینه بسیار بیشتری در مقایسه با کار کردن مداوم آنها دارد.
برخی از کارخانهها برای جبران قطعی برق و ادامهدادن به حیات، سراغ سوختهای فسیلی مانند گازوئیل رفتند، اما همین افزایش تقاضا باعث افزایش قیمت سوخت شد و تولیدکننده دستازپا درازتر به وضعیت قبل برگشت.
با افزایش قیمت سوخت و انرژی، کارخانهها مجبورند قیمت مصالح ساختمانی را هر روز و بر اساس تورم، قیمت دلار و هزینه انرژی مصرفی بالا ببرند، بنابراین دور از ذهن نیست که قیمت مصالح ساختمانی در سال 1405 به روز محاسبه شود؛ در غیراینصورت اکثر تولیدکنندهها ورشکسته میشوند.
نمودار زیر سهم صنایع مختلف از مصرف برق را نشان میدهد:
جنگ و تخریب کارخانهها
جنگ اخیر در اسفند 1404 تا ماههای ابتدایی سال 1405 به مرحلهای رسید که دشمن کارخانههای تولیدی و قلب صنعت را مورد هدف قرار داد، با حمله به فولاد مبارکه و پتروشیمی، چراغ منبع تولید مهمترین مصالح ساختمانی یعنی تیرآهن، میلگرد، بلوکهای پلیمری و بسیاری مصالح دیگر، خاموش شد؛ در این شرایط، کارخانهها بهدلیل آسیب گسترده به دستگاهها و ازبینرفتن مواد اولیه، نتوانستند نیاز بازار را تامین کنند.
با تعطیلی کارخانههای فولادی بهویژه فولاد مبارکه و برخی شرکتهای پتروشیمی، کشور در رکود تولید فرو رفت و تورم، نرخ دلار و شرایط نابسامان منطقه باعث شد تا قیمت تیرآهن، میلگرد و بسیاری مصالح دیگر سربهفلک بکشد.
عرضه در بورس
برخی از مواد اولیه برای تولید مصالح ساختمانی مانند شمش آهن و فولاد، سیمان و قیر در بورس کالا عرضه میشوند، اما هنوز تمامی محصولات نهایی وارد بورس نشدهاند؛ قرار گرفتن هر کالایی در تابلوهای این سازمان نقش تعیینکنندهای در قیمت دارد، چون حجم عرضه بسیار بالا است و قیمت بهصورت عمده محاسبه میشود.
عرضه مواد اولیه و محصولات مختلف ساختمانی در بورس یکی از روشهای کنترل قیمت بازار است، اما حجم عرضه و بازی دلالان را باید در نظر داشت؛ فاکتورهای بسیار زیادی در تعیین قیمت پایه نقش دارند که هر کدام بهنوعی روی مبلغ نهایی کالاها تاثیر میگذارند.
کیفیت مصالح
تولید مصالح باکیفیت به مواد اولیه مرغوب، دستگاههای مدرن و بهروز و تخصص نیاز دارد، زمانیکه درصد بالایی از مواد اولیه مصرفی از کشور چین که به تولیدات بیکیفیت مشهور است وارد خط تولید کارخانهها شود، دیگر نباید انتظار مصالح باکیفیت داشت.
بااینحال برخی تولیدکنندهها با واردات مواد اولیه باکیفیت و خرید از برخی کارخانههای تولید داخل، توانستند کیفیت مصالح را بالا نگهدارند، اما هزینه بالابردن کیفیت همیشه به ضرر مصرفکننده تمام میشود، چون قیمت مصالح ساختمانی مرغوب همیشه چندینبرابر مصالح معمولی است.
هزینه حمل
در سال 1404 دولت اعلام کرد که تابوی افزایش قیمت بنزین را شکسته است، اما این افزایش ناگهانی آن هم در شرایط تورمی عمیق کشور، خود باعث افزایش بیشتر تورم و هزینههای عجیب حمل شد؛ بسیاری از رانندههای تریلی نمیخواستند کار کنند چون اگر هزینه حمل مطابق با قیمت بنزین افزایش پیدا نمیکرد، عملا این شغل برای آنها آورده مالی نداشت.
این وضعیت ادامه پیدا کرد و چون هیچ راهکاری از سوی مسئولین ارائه نشد، بهناچار مصرفکننده با افزایش هزینه حمل موافقت کرد و در نتیجه بهای تمامشده تولید و واردات مصالح ساختمانی بیشتر شد.
مبلغ تسهیلات بانکی
درحالحاضر بخشی از کارخانههای تولیدی بر لبه ورشکستگی قرار دارند و تعدادی از آنها حتی قسمتهایی از خط تولید که هزینه بیشتر اما آورده مالی کمتر داشت را تعطیل کردهاند. بازار تولید مصالح ساختمانی نیاز به تزریق تسهیلات بانکی دارد اما بیشتر بانکها تنوع و مبلغ تسهیلات خود را کاهش دادهاند.
درصد سود در زنجیره تامین مصالح ساختمانی
در آخرین حلقه از زنجیره تولید و واردات، درصد سود آخرین تیر خلاص را به قیمت مصالح ساختمانی میزند، در هر مرحله، درصدی به قیمت اضافه میشود و در نهایت آنچه که به بازار مصرف عرضه شده، نتیجه ترکیبی از تمامی عواملی است که بررسی شد؛ موضوع اصلی اینجاست که علاوهبر سود سطوح زیر در زنجیره تامین، باید سود واسطه و دلال را نیز به قیمت مصالح اضافه کرد، چون اقتصاد بیمار سالهای گذشته باعث شده اکثر بازارها روی یک انگشت دلالها بچرخد و آنها بهراحتی قیمت را بالا میبرند:
- سود تولیدکننده یا واردکننده؛
- سود عمدهفروش؛
- سود توزیعکننده؛
- سود خردهفروش.
جدول عوامل موثر در تعیین قیمت مصالح ساختمانی
در تمامی موارد زیر، نرخ دلار، تورم، هزینههای تولید و هزینه حمل از عوامل مشترک تاثیرگذار در قیمت مصالح ساختمانی هستند، بنابراین از تکرار آنها در هر ردیف خودداری شده است:
| مصالح ساختمانی مصرفی | عوامل موثر در قیمت انواع مصالح ساختمانی |
| تیرآهن و میلگرد | · قیمت شمش آهن و فولاد؛
· عرضه در بورس کالا؛ · ظرفیت تولید کارخانههای فولاد. |
| سیمان و گچ | · ظرفیت معادن ایران؛
· حجم تولید و میزان واردات؛ · عرضه در بورس کالا؛ · تغییرات فصلی تقاضا و عرضه. |
| بلوکهای سیمانی | · حجم تولید سیمان؛
· میزان استخراج سنگ از معادن؛ · تغییرات فصلی تقاضا؛ · عرضه سیمان در بورس. |
| قیر | · میزان استخراج و صادرات نفت؛
· قیمت روز نفت؛ · حجم تولید قیر؛ · میزان واردات؛ · تعداد پروژههای عمرانی و ساختوساز. |
| بلوک سقفی پلیمری | · میزان استخراج و صادرات نفت؛
· قیمت روز نفت؛ · حجم تولید پتروشیمیها؛ · عرضه در بورس؛ · میزان واردات مواد اولیه پلیمری؛ · تعداد پروژههای ساختمانی. |
| تجهیزات برقی و مکانیکی | · قیمت روز مواد اولیه مصرفی مانند فلزات؛
· نوع و حجم قطعات وارداتی؛ · میزان تقاضا بر اساس نوع تجهیزات. |
محاسبه سرانگشتی قیمت مصالح ساختمانی
عوامل بسیار متعددی در تعیین قیمت مصالح نقش دارند، بنابراین بهسادگی نمیتوان قیمتها را محاسبه کرد؛ در این شرایط، تخمین حدودی قیمت یا محاسبه سرانگشتی آن ممکن است به برآورد کلی هزینه نهایی ساختوساز کمک کند. در ادامه مثال محاسبه سرانگشتی قیمت یک کیسه سیمان بهعنوان یکی از پُرمصرفترین مصالح ساختمانی ارائه میشود:
| عوامل مختلف | میزان تاثیر بر قیمت نهایی |
| قیمت مواد اولیه | 30% |
| هزینه انرژی | 25% |
| دستمزد نیروی تولید | 10% |
| هزینه حمل | 10% |
| استهلاک دستگاهها و تجهیزات | 10% |
| سود تولیدکننده | 10% |
| مالیات و سایر هزینههای قانونی | 5% |
همانطور که در جدول بالا میبینید، میزان تاثیر عوامل مختلف بر قیمت مصالح ساختمانی متفاوت است و مجموع آنها تعیینکننده قیمت فروش خواهد بود. بهعنوانمثال، اگر هزینه مواد اولیه افزایش پیدا کند، حدود 30% بر قیمت مصالح تاثیر میگذارد.
سود خرید متری خانه حتی با افزایش قیمت مصالح ساختمانی
با افزایش لحظهای قیمت مصالح ساختمانی، هزینه ساخت ملک نیز بیشتر میشود، در این شرایط افراد کمتری میتوانند از قطار پُرسرعت تورم پیشی بگیرند و به آرزوی خانهدار شدن خود برسند؛ با وجود عوامل متعددی که بر قیمت انواع مصالح ساختمانی تاثیر میگذارند، بهراحتی نمیتوان خانه دلخواه را در شهر و منطقهای خوب خرید. هرچند که قیمت مصالح بر پروژههای درحالساخت بیتهوم تاثیر میگذارد، اما چند عامل مانع از افزایش قیمت هیجانی خواهد شد؛ خرید انبوه مصالح با قیمت پایه و حجم بالای پروژهها باعث سرشکنشدن هزینهها میشود و در این شرایط نابسامان اقتصادی با خرید متری خانه از بیتهوم، بُرد میکنید، برای شروع تنها کافی است با حداقل مبلغ به سرمایهدار یکی از پروژهها تبدیل شوید.
